Tulipa ( Lale ) Yetiştiriciliği | Liliaceae Familyası Bitkileri | Peyzaj

Tulipa ( Lale ) Yetiştiriciliği

Bilimsel Sınıflandırma

  • Âlem: Plantae
  • Şube: Magnoliophyta
  • Sınıf: Magnoliopsida
  • Takım: Liliales
  • Familya: Liliaceae
  • Botanik Adı: Tulipa
  • Türkçe Adı: Lale

Doğu ve Orta Asya ile Japonya’da yaygındır. Çiçek taç yapraklarının borumsu bir görünümleri vardır. Tek veya nadiren de olsa 2–3 çiçek birliktedir. Çiçekleri çok gösterişli, dikine ve çoğunlukla kısa sap üzerindedir.

Tulipa ( lale ) bitkisinin genel görünüşü:

Tulipa ( lale ) bitkisinin genel görünüşü.

Yaprakları az sayıda, şerit formlu veya kısa ve geniştir. Soğanlar sert kahverengi bir kabuk ile örtülüdür. Armut formludur.

Laleler aynı zamanda kesme çiçek olarak da kullanılırlar. Fakat bitkiden kesilecek yaprakları fazla değildir. Kesilen çiçeklerin gövdeleri ve sapları yumuşayarak aşağı doğru sarkar. Bu nedenle laleler sap uzunluğunca bir kâğıda sarılarak birkaç saat soğuk suda bekletilir. Bu işlemlerden sonra buket düzenlemelerinde kullanılırlar.

Lalelerin de bahçe ve saksı kültürleri vardır.

  • Bahçe kültürü: Laleler bahçelerde bir miktar kum, iyi drene edilmiş, derince işlenmiş serin ve nemli bir toprak ile güneşli ve rüzgârdan korunaklı yerlere dikilmelidir.

    Lale bitkisi soğanlarının dikilmesi:

    Lale bitkisi soğanlarının dikilmesi.

    Soğanların dikimi Kasım ayı başında 20–25 cm ara ve 10–12,5 cm derinliğinde yapılır.

    Bahçeye dikimi yapılmış lale bitkileri:

    Bahçeye dikimi yapılmış lale bitkileri.

    Soğanları her yıl sökerek başka bir yere dikmek en iyisidir. Eğer bu yapılmıyorsa toprak derince işlenerek iyi yanmış ahır gübresi ilave edilir ve toprak iyileştirilir.

  • Saksı kültürü: Erken çiçek açan, yalın kat, katmerli ve bodur çeşitler saksı kültürleri için çok elverişlidir. En az 3, en fazla 6–8 soğan uygun ebatlarda saksılara dikilirler.

    Saksıya dikilmiş lale bitkileri:

    Saksıya dikilmiş lale bitkileri.

    Bütün laleler çiçekte iken iyi sulanmalı ve güneşten korunmalıdır. Saksılara harç olarak ½ lifli balçık (torf), ¼ kum ve yaprak çürüntüsü ya da iyi yanmış gübre karışımı kullanılır.

Tulipa ( Lale ) Bitkisinin Üretimi

Üretim yavru soğanlarla olur. Bu üretim yönteminin 3 yıllık bir devir daimi olur. Ana soğanların dibinde oluşan yedek soğanlar ertesi yılın çiçekli bitkilerini oluşturur. Daha küçük boyuttaki yavru soğanlar ise daha sonraki yılın, en küçük soğanlar ise üçüncü yılın ana bitkilerini meydana getirir.

Tohum ile üretimi Hyacinthus’ lardaki gibidir.

Tulipa ( Lale ) Bitkisinin Ekolojik İstekleri

Lalelerin büyük kısmı bol güneşten hoşlanırlar. Ancak daha geç çiçeklenen türler istisnadır. Lalelerin hepsi uzun ve kesintisiz kışa sahip fakat sıcak, sonuçta karların erimeye başladığı ve soğanların uykuda olduğu bölgelerin bitkileridir. Bu sebeple soğanların yazın topraktan sökülmesi önerilir. Birçok lale türü yazın üzerleri örtülü camekânlarda iyi gelişir. Hemen hemen her toprağa ve topraktaki kirece tolerans gösterirler.

Lalenin bahçe formları çok kanaatkârdır ve her türlü kültür bitkisinin yetiştiği bahçe veya tarla toprağında yetişebilir.

Tulipa ( Lale ) Bitkisinin Peyzajda Kullanımı

Geniş lale yastıkları parlaklarda ve resmi binaların yanında tesis edilir. Laleler geniş ölçüde kitlesel olarak bir arada kullanılırsa daha iyi sonuç alınır. Küçük ev bahçelerinde, küçük tarhlarda daha etkili olurlar. Özellikle renkli bantlar hâlinde kullanıldıklarında daha güzel bir görünüş meydana getirirler.

Aynı zamanda lalelerin bahar ve yaz çiçekleri arasında bir geçit oluşturması için perenniyal çiçek bordürleri içine de karıştırıldıkları olur.

Lale bitkisinin peyzajda kullanımı:

Lale bitkisinin peyzajda kullanımı.

Bordürlerde hercai menekşeler, çuhalar ve unutma beni bitkileri ile birlikte kullanıldıklarında mükemmel bir kompozisyon oluştururlar.

Bordürlerde lale bitkisinin kullanılması:

Bordürlerde lale bitkisinin kullanılması.

Erken çiçek açan çalılar ve ağaçlar bu tabloyu tamamlarlar. Bir miktar soğanla yapılacak sade düzenleme bunların dağınık yoğunlaştırılmasından daha iyidir.

Tulipa ( Lale ) Bitkisinin Önemli Türleri

Tulipa gesneriana, Lale Türü
Soğanları yumurta biçiminde olup farklı renkte çiçekleri vardır. Bahçe ve kesme çiçekçilikte kullanılan lale türüdür.

Tulipa gesneriana lale türünün genel görünüşü:

Tulipa gesneriana lale türünün genel görünüşü.

Birçok lale türü ile melezlenerek bugün ki elde edilmiş kültür formlarının atası durumundadır.

Tulipa gesneriana var. furcia (Türk lalesi, papağan lalesi)
T. Gesneriana’ nın çiçek formunu koruyarak iri yapılı ırkını teşkil eder. Çok süslü canlı ve değişik güzel renkli çiçeklere sahiptirler. Bu sebeple çok değer kazanmışlardır.

Türk lalesinin (papağan lalesi) genel görünüşü:

Türk lalesinin (papağan lalesi) genel görünüşü.

20–30 cm boy yapabilen bitkilerdir. Çiçek sapları eğiktir veya çiçek büyüklüğü nedeniyle eğilme gösterir.

Yaprakları grimsi yeşil, hafif veya fazla dalgalıdır. Çiçek yaprakları dışa fazla açık, gayri muntazam dalgalı ve 12 cm uzunluğundadır. Renkleri canlı kırmızıdan koyu sarıya kadar değişimler gösterir. Papağan yeşili, sarımsı yeşil, turuncu çizgi, leke ihtiva eder. Her yıl düzenli olarak açmayabilir.

Tulipa acuminate Vahl. (sivri uçlu lale)
Soğanları yumurta biçiminde ve 2,5–3 cm çaplıdır. Çiçek çapı 30–40 cm boyunda, ekseri eğik çizgilidir ve çiçekler kokmaz.

Tulipa acuminate Vahl (sivri uçlu lale) bitkisinin genel görünüşü:

Tulipa acuminate Vahl (sivri uçlu lale) bitkisinin genel görünüşü.

Çiçek renkleri nar kırmızısı renginde, bazen de sarı, beyaz veya alaca renklidir. Nisan ayında çiçek açar. Çiçekleri 7–11 cm uzunluğundadır.

Tulipa seratine reboul (geç çiçek açan lale)
İtalyan orijinlidir. Çiçekleri 4–5 cm uzunluğunda parlak sarıdır. Mayıs ayında çiçek açar.

Tulipa seratine reboul (geç çiçek açan lale) bitkisinin genel görünüşü:

Tulipa seratine reboul (geç çiçek açan lale) bitkisinin genel görünüşü.

Yaprak sayısı en fazla olup oluksu biçimde ve kenarları içe kıvrıktır.

Tulipa suaveolens Rth. (güzel kokulu lale)
Güney Avrupa’da doğal olarak yaşar. Çiçekleri 10–30 cm uzunluğunda, dik yapılı ve çan biçimindedir. Çiçekler genellikle güzel kokulu parlak kırmızı renkli, pembe veya sarı kenarlı, alaca ve nadiren de olsa tamamen sarı renklidir. Yaprakları 3–6 adet, oldukça düz ve alt yapraklar şeridimsidir.

Tulipa suaveolens Rth (güzel kokulu lale) bitkisinin genel görünüşü:

Tulipa suaveolens Rth (güzel kokulu lale) bitkisinin genel görünüşü.

Bahçelerde T. suaveolens orijinli erkenci veya turfanda çiçekçilikte kullanılan pek çok kültür formu vardır.

Tulipa kaufmanniana (kafkas lalesi)
Türkistan orijinlidir. 20–25 cm kadar boy yapar. Çiçekleri daha tomurcuk devresinde renklenir. Çiçekleri sarı üzeri dışa doğru pembeleşir.

Tulipa kaufmanniana (kafkas lalesi) bitkisinin genel görünüşü:

Tulipa kaufmanniana (kafkas lalesi) bitkisinin genel görünüşü.

Çiçekler mart ayında çiçek açar. Genel olarak nilüfer çiçeğine benzer. Yaprakları uzun, şeridimsi, mavimsi yeşil renklidir.

Tulipa ( Lale ) Bitkisinde Karşılaşılan Önemli Hastalık ve Zararlılar

Görülen hastalıklar kök kararması ya da yumuşak çürüklük, rhizoctonia, botrytis cineria ve kurşuni çürüklük iken zararlılar ise thripsler, yumuşakçalar ve nematodlardır.

İlk yorumu siz yazın

Lütfen yorum bırakın.

E-mail ve isim zorunlu değildir.